FOTOGRAFIA A PRZYJEMNOŚĆ – jakie zdjęcia nas pociągają

Na czym polega intuicja fotografa

Fotograf wychwytujący moment i zamykający go na kliszy posługuje się zbiorem intuicji, subtelnych wrażeń. Wyjaśnienie dlaczego akurat w tym momencie zdecydował się zrobić zdjęcie, na pierwszy rzut oka wydaje się trywialnie proste. W połączeniu z wyuczonymi schematami i sprawnym sprzętem próbuje wyłapać estetycznie satysfakcjonujący, fascynujący obraz. Jednak przyczyny dla których stwierdzamy że dana sytuacja, napotkana osoba i jej spojrzenie są warte uwiecznienia, nie są już tak oczywiste. To czy stwierdzimy że dane zdjęcie jest piękne, zależy od szeregu determinantów, których część z nich nie jest do końca uświadomiona.

Najbardziej poruszające motywy fotografii

Badacz Axcelsson (2007) eksplorował cechy które sprawiają że fotografia jest pociągająca dla odbiorcy pod względem estetycznym. Przeprowadził eksperyment – duża grupa osób badanych sortowała szeroki zestaw fotografii w grupy o różnej wartości estetycznej i atrybutach. Udało się wyodrębnić 4 główne klastry motywów fotografii, które uzyskiwały podobne oceny przez uczestników badania. Pierwszym były zdjęcia konwencjonalnych krajobrazów i natury, drugim niekonwencjonalne, artystyczne dzieła, trzecim biało-czarne fotografie przedstawiające ludzi, a czwartym obrazy statyczne i symetryczne. Okazało się że dla większości badanych, sceny konwencjonalne nie budzą skrajnych opinii. Oceniali oni obrazy z klastru pierwszego – przedstawiające przyrodę – jako przyjemne, ale nie koniecznie zapierające dech w piersiach. Zdjęcia niekonwencjonalne, mogły wśród uczestników wywoływać silne reakcje emocjonalne, ponieważ ich oceny były najbardziej rozbieżne. Zwycięską grupą fotografii były te przedstawiające ludzi. Zostały one uznane za najbardziej pociągające pod względem estetycznym.

Zdjęcia ciepłe, przyjemne i żywe – charakterystyka piękna

Axcelsson (2007) wziął pod lupę wypowiedzi osób badanych, którzy oceniając zdjęcia kategoryzowali je również za pomocą przymiotników. Z otrzymanego zbioru opisów wynika, że fotografiom najczęściej uznawanym za najpiękniejsze można przypisać przymiotniki takie jak: zabawne, harmonijne, prowokujące do refleksji, ciepłe, przyjemne, spokojne, czyste, odmienne, pełne akcji, żywe, narracyjne, naturalne, prawdzie, ciche. Pomimo, że oceny uczestników odnośnie estetycznej wartości fotografii się różniły, to każdy z nich podawał podobne wyjaśnienie swoich kategoryzacji. Badacz ze zgromadzonego zbioru otrzymanych opinii na temat fotografii, wyróżnił 6 cech które według niego decydują o tym czy fotografia będzie uznana za piękną. Poniżej przytoczone są możliwe powody, dla których owe cechy składają się na estetyczną przyjemność.

Do jakich cech dążyć, żeby zachwycić

TON HEDONICZNY – czy zdjęcie wywołuje emocje?

Odpowiednie kształty, kolory i symbole przedstawione na fotografii pomagają w jasny sposób zobrazować nawet najbardziej zawiłe i mgławe stany emocjonalne. Obserwując obrazy posiadające klarowny ton emocjonalny doświadczamy przyjemność. Odczucie satysfakcji po części związane jest przeżyciem nawiązania kontaktu z artystą, któremu udało się przekazać intymną, szczególną informację o sobie samym. Utożsamiamy się z emocjami które wypływają z dzieł, uaktywnia się współczucie, ale i wrażenie wspólnoty i prywatności. Wbrew intuicji, kontakt ze sztuką niosącą ze sobą przykre emocje, prowokuje emocje pozytywne. Kawakami, Furukawa, Katahira i Okanoya (2013) przeprowadzili badanie na temat tego jak słuchanie smutnej muzyki wpływa na samopoczucie. Dokonali podziału na emocje postrzegane, oraz te odczuwane. Przyjęli taką perspektywę, ponieważ sztuka wzbudza emocje w sposób pośredni, a zatem wywołane uczucia różnią się od tych, których doświadczamy naturalnie w skutku codziennych doświadczeń. Wyniki wskazały, że smutne dzieła są postrzegane jako bardziej tragiczne, ale jednocześnie wywołują romantyczne, wzniosłe uczucia. W ten sam sposób emocje zawierające w sobie ambiwalencję – nostalgia i tęsknota płynące z fotografii budują wrażenie bliskości, a co za tym idzie, piękna.

EKSPRESYWNOŚĆ- czy zdjęcie jest zachwycające, pełne treści i duszy?

Ekspresja jest pojęciem pojemnym treściowo, można ją rozumieć jako starania twórcy do spotęgowania siły wyrazu, koncentracji znaczeń. Jedna fotografia to jednocześnie strumień faktów które mogą stać się nośnikiem nietuzinkowej, poruszającej historii. Przyjemność z obcowania ze zdjęciem ma związek z tą opowieścią którą odbieramy sprawnie i często bez potrzeby słów. Rozumienie i tworzenie narracji jest sposobem w jaki próbujemy objąć rzeczywistość społeczną od najmłodszych lat życia. Ekspresywność fotografii pomaga nam rozwiązać zawartą w niej zagadkę, co staje się nagrodą samą w sobie.

PLANOWOŚĆ – czy zdjęcie jest przemyślane, skrupulatnie zaaranżowane ale i spontaniczne?

Satysfakcja pojawia się również podczas obserwacji sytuacji, która w sposób przemyślany została zaaranżowana przez artystę. Na wzór teatralnego spektaklu, precyzyjne rozmieszczenie aktorów i rekwizytów buduje wrażenie pełności i sensu sceny. Widownia docenia i odczuwa przyjemność z interpretacji dzieła, które jest możliwie najdokładniejszą esencją pomysłu twórcy. Na przeciwnym biegunie znajdują się fotografie wykonane spontanicznie. One zachwycają i niosą ze sobą niebagatelną wartość z innych powodów. Zatrzymanie ulotnej sytuacji wymaga sprawnego oka i wykazania się intuicją. Odbiorca dzięki odruchowi fotografa znajduje się w wyjątkowej sytuacji, która o mały włos nie została przeoczona. Tym bardziej niemal magiczne wydają się być zdjęcia, na którym obraz uchwycony jest niemal przypadkiem w sposób estetyczny.

ZABAWA – czy zdjęcie mnie zaskakuje, poprawia mi humor?

Oprócz przejmujących, dotykających nas dogłębnie obrazów, na równi poszukujemy dzieł które urzekną nas swoją lekkością i humorem. Fotografie z których bucha życie i radość pozwalają w subtelny sposób rozładować napięcie. Badanie A. Pérez-Arandy i in. (2018) wykazało połączenie pomiędzy poczuciem humoru, a odczuciem bólu. Zabawa i śmiech może być skuteczną dystrakcją, pomagają radzić sobie z tragediami dnia codziennego. Komedia jest tak ważna, że jej obecność jest na stałe wtłoczona w każdego z nas. Jesteśmy wyczuleni na wyłapywanie dowcipów obecnych w naszym otoczeniu. Dlatego z dużym prawdopodobieństwem fotografia, która skutecznie zabawia widza, zostaje również uznana za piękną.

EROTYCZNOŚĆ – czy ze zdjęcia bije sensualność i pasja?

W przybliżeniu erotyka i estetyka stanowią jeden świat. Trudno o obraz bardziej intymny niż autentyczna namiętność, gra spojrzeń i symboli do których może zaprosić nas erotyczna fotografia. Operuje ona często niedomówieniami i metaforą, ale również wyuzdaniem i naturalizmem. Twórczość niektórych artystów odznacza świadomymi próbami zacierania tych granic estetyczno-formalnych. Zmysłowe zdjęcia tworzą przestrzeń dla sublimacji ukrytych podniet i tęsknot.

ZNAJOMOŚĆ – czy zdjęcie wprowadza mnie w spokój?

Rzeczy które znamy sprawiają że czujemy się bezpiecznie. Schematy które obserwujemy wielokrotnie na przestrzeni życia, otulają nas wygodą. Powtarzające się sytuacje, znana nam muzyka i jedzenie są dla nas jak ciepły, uspokajający koc. Kiedy nasze środowisko jest przewidywalne I zrozumiałe, zwiększa się nasze poczucie kontroli. Te uczucia zawdzięczamy efektowi czystej ekspozycji, który polega na automatycznym pozytywnym ustosunkowywaniu się do obiektów, które spotykamy wiele razy (Zajonc, 1968).W podobny sposób obserwując symetryczne wzory czy słuchając równego, przewidywalnego rytmu w muzyce lub słowach doświadczamy estetycznej przyjemności. Oczekujemy spójnych wzorców; nieoczekiwana i nieznana rzeczywistość, z jednej strony jest źródłem ekscytacji, z drugiej jednak prowokuje irytację i niepokój. Płynność przetwarzania informacji zawartych w fotografii może być źródłem pozytywnych reakcji i jej wysokiej oceny pod względem estetycznym.

Bibliografia:

Axelsson, Ö. (2007). Towards a psychology of photography: Dimensions underlying aesthetic appeal of photographs. Perceptual and Motor Skills105(2), 411-434.

Kawakami, A., Furukawa, K., Katahira, K. i Okanoya, K. (2013). Sad music induces pleasant emotion. Frontiers in psychology4, 311.

PérezAranda, A., Hofmann, J., FeliuSoler, A., RamírezMaestre, C., AndrésRodríguez, L., Ruch, W., i Luciano, J. V. (2019). Laughing away the pain: A narrative review of humour, sense of humour and pain. European Journal of Pain23(2), 220-233.

Zajonc, R. B. (1968). Attitudinal effects of mere exposure. Journal of personality and social psychology9(2p2), 1.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.

Scroll to top